ذمّى باشد ، تعزير مىشود و كشته نمىشود . ابن قاسم از مالك نقل كرده است : مسلمانى كه به پيامبر دشنام دهد كشته مىشود و از او نمىخواهند توبه كند و يهودى يا نصرانى اگر به پيامبر دشنام دهد كشته مىشود مگر اينكه مسلمان شود . ثورى گفته است : ذمّى تعزير مىشود ؛ و وليد بن مسلم از اوزاعى و مالك دربارهء دشنام به پيامبر نقل كرده‌اند كه گفته‌اند : اين ارتداد است و از او خواسته مىشود توبه كند . اگر توبه كرد مجازات مىشود و اگر توبه نكرد كشته مىشود و گرنه صد تازيانه مىخورد و رها مىشود وقتى خوب شد باز صد تازيانه مىخورد . « 1 » 26 . جزيرى : مالكيان و حنبليان گفته‌اند : قتل زنديق پس از دست يافتن بر او و بدون درخواست توبه از وى واجب است و همچنين كسى كه به پيامبرى - كه همه به پيامبرى قبولش دارند - دشنام دهد ، از او خواسته نمىشود كه توبه كند و اگر توبه هم كرد ، توبه‌اش قبول نمىشود ؛ قتل او از باب حدّ است و دشنام‌دهنده عذر جاهل را ندارد . « 2 » 2 . حبس دشنام‌دهنده يا هجو كنندهء شخص مسلمان مشهور از نظر ما اين است كه اگر كسى به ديگرى ناسزا گويد و به درجهء قذف - كه موجب حدّ است - نرسد ، تعزير مىشود و نيز هر سخنى كه مخاطب آن را ناپسند مىداند و باعث آزار او مىشود ، چنين است . نقل فتواى شيخ طوسى ، سلّار بن عبد العزيز و قاضى ابن برّاج براى ما كافى است . امّا اهل سنّت از عمر نقل كرده‌اند كه حطيئه را به جهت هجو زبرقان ، زندانى كرد . از اين‌رو ، معتقدند : بايد وى را زد و زندانى و توبيخ كرد . پس از نظر فريقين تعزير وجود دارد ، امّا جواز حبس مبنى بر اين است كه تعزير شامل حبس هم بشود . آراى فقيهان شيعه 1 . شيخ طوسى : هر كس به ديگرى بگويد : اى فاسق ! يا اى خائن ! يا اى شراب‌خوار ! در حالى كه او ظاهرا عادل است ، حدّ قذف بر وى جارى نمىشود ، ولى تأديب مىشود و اگر به مسلمانى بگويد : تو آدم رذل يا پست يا احمق يا خوك يا سگ يا مسخ شده يا مشابه اين‌ها هستى ، تعزير مىشود و اگر انسان ديگرى را به سخنى مورد خطاب قرار دهد كه

--> ( 1 ) . انتصار ، ص 234 . ( 2 ) . الفقه على المذاهب الاربعه ، ج 5 ، ص 428 و ر . ك : ص 423 .